Zakańczanie instrukcji

Jak już można zauważyć w przykładach z poprzedniego rozdziału, jedną z głównych zasad języka PHP (jak i wielu innych - m. in. C i Perla) jest umieszczenie na końcu każdej instrukcji (niekoniecznie linii) znaku średnika (';'). Można go pominąć tylko jeśli w danym miejscu następuje przejście do trybu HTML, a więc po danej linii następuje symbol przejścia do trybu HTML.

<?
echo "To jest test";
?>

<? echo "To jest test" ?>

Komentarze

Czasem zachodzi potrzeba oznaczenia czegoś w kodzie, dla kogoś innego czy nawet dla siebie samego (zwłaszcza jeśli pracuje się nad dużym projektem można się pogubić). Wtedy można skorzystać z jednej z kilku metod oznaczania, dzięki którym parser PHP będzie wiedział, że dany tekst nie jest częścią skryptu i można go zignorować. Komentarze przydają się także do tymczasowego "wyłączania" niektórych linii kodu. PHP obsługuje 3 metody oznaczania komentarzy - 2 z nich znane są z języków C/C++ a jedna z powłok (shell) systemów Uniksowych. Poniższe 2 metody służą do oznaczania, że tekst od danego miejsca do końca linii jest komentarzem:

<?

echo "To jest test komentarzy"; // Ta metoda znana jest z języków C/C++

echo "A to drugi test"; # A ta z powłok Uniksowych

?>

Ostatnia metoda, także znana z języków C/C++, służy do oznaczania wielu linii jako komentarz. Należy przy niej pamiętać, aby nie zagnieżdżać wewnątrz siebie takich komentarzy ponieważ może to doprowadzić do nieprawidłowego funkcjonowania skryptów.

<?

echo "Test komentarzy"; /* Tu jest początek komentarza
tu dalej trwa
a tu się kończy */

?>

Zmienne

Jeśli ktoś nie spotkał się jeszcze z pojęciem zmiennej, to postaram się to wyjaśnić. Otóż zmienna jest to identyfikator znakowy, któremu przypisano jakąś wartość. W języku PHP zmienne oznacza się za pomocą znaku dolara ('$') przed wspomnianym identyfikatorem. Obsługa zmiennych w PHP jest uproszczona do minimum. W "dużych" językach programowania zmienne trzeba najpierw inicjować (przy czym z góry trzeba określić typ zmiennej), zmienne tekstowe muszą mieć z góry ustalony rozmiar itp. W PHP nie jest to konieczne. Zmienna jest inicjalizowana (to znaczy rezerwowany jest dla niej pewien obszar w pamięci) przy pierwszym jej użyciu. Nazwy zmiennych muszą zaczynać się od litery (dużej lub małej) lub "underscore" (dolna kreska - '_') a dalej mogą się składać z dowolnej ilości liter, cyfr i znaków o kodzie ASCII powyżej 127. Przy nazwach zmiennych respektowana jest wielkość znaków - zmienne $Test i $test to dwie różne zmienne. Oto przykład przypisywania wartości zmiennym i wykorzystanie ich w poleceniu echo:

<?

$nazwa = 1; // Zmiennej "nazwa" przypisywana jest wartość liczbowa 1

$druga_nazwa = "Tekst"; /* Zmiennej "druga_nazwa" przypisany jest ciąg znaków "Tekst" */

$trzecia_nazwa = $nazwa; /* Zmiennej "trzecia_nazwa" przypisywana jest wartość zmiennej "nazwa" */

echo "To jest $druga_nazwa"; /* Powinien wyświetlić się napis "To jest Tekst" */

echo '$druga_nazwa'; // Powinien wyświetlić się napis "$druga_nazwa"

echo $nazwa; // Powinna wyświetlić się cyfra 1

?>

W powyższym przykładzie można zauważyć, że parametr dla polecenia echo można podawać zarówno w cudzysłowach jak i apostrofach. Jednak te parametry nie są sobie równoznaczne. W przypadku cudzysłowów zmienne zawarte między nimi są zamieniane na ich wartość, a w przypadku apostrofów zmienna pozostaje swoją nazwą (jak można zauważyć w powyższym przykładzie).

Typy zmienych

W PHP zmienne mają następujące typy:

• liczby całkowite (integer)
• liczby rzeczywiste (double)
• ciągi (string)
• tablice (array)
• obiekty (object)

Dodatkowo PHP potrafi konwertować zmienne całkowite zapisane w różnych formatach liczbowych.

<?
$a = 1234; # liczba dziesiętna
$a = -123; # liczba ujemna
$a = 0123; # liczba ósemkowa (równoznaczne z dziesiętnym 83)
$a = 0x12; # liczba szesnastkowa (równoznaczne z dziesiętnym 18)
?>

Zmiana typu

Zazwyczaj nie jest konieczne określenie typu zmiennej - PHP sam to ustala, zależnie od kontekstu. Przykład:

<?
$blah = "0"; // $blah jest ciągiem (ASCII 48)
$blah++; // $blah jest ciągiem "1" (ASCII 49)
$blah += 1; // $blah jest teraz wartością całkowitą (2)
$blah = + 1.3; // $blah jest wartością rzeczywistą (1.3)
$blah = 5 + "10 Malutkich Świnek"; // jest wartością całkowitą (15)
$blah = 5 + "10 Małych Świń"; // jest wartością całkowitą (15)
?>

Podczas przypisywania zmiennej nowej wartości, poprzednia wartość jest oczywiście zamazywana. W takim przypadku typ zmiennej ustalany jest od nowa.

Jeśli jednak zachodzi potrzeba zmiany typu lub PHP błędnie rozpoznaje typ, to można tego dokonać za pomocą rzutowania (cast - efekt jest jednorazowy) lub za pomocą funkcji settype (efekt trwały).

Rzutowanie typów odbywa się przez podanie nowego typu w nawiasie przed zmienną lub wartością, której typ chcemy zmienić. Na przykład:

<?
$liczba_calkowita = 10;

$liczba_rzeczywista = (real) $liczba_calkowita;
?>

Dozwolone typy rzutowań:

• (int), (integer) - rzutuj do typu całkowitego
• (real), (double), (float) - rzutuj do typu rzeczywistego
• (string) - rzutuj do ciągu
• (array) - rzutuj do tablicy
• (object) - rzutuj do obiektu

Drugim sposobem, trwałym, jest użycie funkcji settype. Funkcja ta pobiera 2 argumenty. Pierwszym jest nazwa zmiennej do ustalenia typu, a drugim ciąg określający nowy typ zmiennej. Te typy to:

• "integer"
• "double"
• "string"
• "array"
• "object"

Funkcja zwraca wartość "true" gdy wszystko poszło pomyślnie. W przeciwnym razie zwracana jest wartość "false". Przykład:

<?

$liczba = 10.3;

echo "$liczba <br>"; // Wyświetlona wartość to "10.3"

settype($liczba, "integer");

echo "$liczba <br>"; // Wyświetlona wartość to "10"

?>

Predefiniowane zmienne

W każdym skrypcie PHP dostępne jest kilka zmiennych, których wartość jest ustalana na podstawie zmiennych środowiskowych serwera WWW. Dostępne są jak zwykłe zmienne - ze znakiem dolara przed nazwą

Zmienne ustawiane przez serwer WWW:

• GATEWAY_INTERFACE - Informacja o specyfikacji CGI używanej przez serwer, np. 'CGI/1.1'.
• SERVER_NAME - Nazwa hosta serwera na którym skrypt jest uruchamiany. Jeśli skrypt pracuje na wirtualnym hoście, to zmienna przyjmie jako wartość nazwę wirtualnego hosta.
• SERVER_SOFTWARE - Ciąg identyfikujący serwera podawany przy odpowiadaniu na zapytania
• SERVER_PROTOCOL - Nazwa i numer wersji protokołu za pomocą którego wysłano zapytanie o stronę, np. 'HTTP/1.0';
• REQUEST_METHOD - Metoda zapytania użyta do uzyskania dostępu do strony, np. 'GET', 'HEAD', 'POST', 'PUT'.
• QUERY_STRING - Ciąg zapytania (jeśli takowy istnieje) za pomocą którego połączono się ze stroną.
• DOCUMENT_ROOT - Katalog główny drzewa dokumentów spod którego skrypt jest wykonywany - jest to ustawienie z pliku konfiguracyjnego serwera.
• HTTP_ACCEPT - Nagłówek z aktualnego zapytania, jeśli taki istnieje.
• HTTP_ACCEPT_CHARSET - Zawartość nagłówka "Accept-Charset" z aktualnego zapytania, jeśli taki istnieje, np. 'iso-8859-1,*,utf-8'.
• HTTP_ENCODING - Zawartość nagłówka "Accept-Encoding" z aktualnego zapytania, jeśli taki istnieje, np. 'gzip'.
• HTTP_ACCEPT_LANGUAGE - Zawartość nagłówka "Accept-Language" z aktualnego zapytania, jeśli taki istnieje, np. 'en'.
• HTTP_CONNECTION - Zawartość nagłówka "Connection" z aktualnego zapytania, jeśli taki istnieje, np. 'Keep-Alive'.
• HTTP_HOST - Zawartość nagłówka "Host" z aktualnego zapytania, jeśli taki istnieje.
• HTTP_REFERER - Adres strony (jeśli taka była), która wskazała przeglądarkę do tej strony. Wartość ta jest ustawiana przez przeglądarkę - nie wszystkie to robią.
• HTTP_USER_AGENT - Zawartość nagłówka "User-Agent" z zapytania, jeśli taki istnieje. Jest to ciąg informujący o przeglądarce która została użyta do obejrzenia bieżącej strony, np. Mozilla/4.5 [en] (X11; U; Linux 2.2.9 i586). Można użyć funkcji get_browser() aby dopasować funkcjonalność strony do przeglądarki użytkownika.
• REMOTE_ADDR - Adres IP z którego użytkownik ogląda bieżącą stronę.
• REMOTE_PORT - Port używany do komunikacji pomiędzy użytkownikiem a serwerem.
• SCRIPT_FILENAME - Ścieżka do aktualnie wykonywanego skryptu.
• SERVER_ADMIN - Wartość podana dla opcji SERVER_ADMIN w konfiguracji serwera WWW. Jeśli skrypt działa na wirtualnym serwerze, to będzie to wartość podana dla tego wirtualnego serwera.
• SERVER_PORT - Port na serwerze którego użyto do połączenia. Dla normalnych połączeń będzie to '80'.
• SERVER_SIGNATURE - Ciąg zawierający wersję i nazwę wirtualnego hosta który jest dodawany do stron generowanych przez serwer.
• SCRIPT_NAME - Zawiera ścieżkę do aktualnie wykonywanego pliku. Jest to przydatne do skyptów, które muszą wskazywać samego siebie.
• REQUEST_URI - URI który został podany aby uzyskać dostęp do tej strony.

Zmienne ustawiane przez PHP:

• argv - Tablica argumentów przkazywanych do skryptu. Jeśli skrypt jest uruchamiany z linii poleceń, to zmienna ta daję dostęp do argumentów w stylu języka C. Jeśli jest wywołany przez metodę GET, to zmienna ta zawierać będzie ciąg parametrów (query string).
• argc - Zawiera liczbę parametrów podanych podanych do skryptu w linii poleceń (jeśli skrypt został wywołany z linii poleceń).
• PHP_SELF - Nazwa pliku aktualnie wykonywanego skryptu, względna do katalogu głównego dokumentów. Ta zmienna jest niedostępna jeśli PHP jest uruchamiany z linii poleceń.
• HTTP_COOKIE_VARS - Tablica asocjacjna zmiennych przekazanych do skryptu przez HTTP cookies. Dostępna tylko jeśli włączone zostało śledzenie zmiennych przez ustawienie w konfiguracji PHP opcji track_vars lub komendą <?php_track_vars?>.
• HTTP_GET_VARS - Tablica asocjacjna zmiennych przekazanych do skryptu przez metodę GET. Dostępna tylko jeśli włączone zostało śledzenie zmiennych przez ustawienie w konfiguracji PHP opcji track_vars lub komendą <?php_track_vars?>.
• HTTP_POST_VARS - Tablica asocjacjna zmiennych przekazanych do skryptu przez metodę POST. Dostępna tylko jeśli włączone zostało śledzenie zmiennych przez ustawienie w konfiguracji PHP opcji track_vars lub komendą <?php_track_vars?>.

Stałe

W PHP występują także tzw. stałe, czyli identyfikatory znakowe, których wartości nie można zmienić. Stałych, w odróżnieniu od zmiennych, używa się bez znaku dolara na początku. W PHP występuje kilka zmiennych ustawianych przez parser:

• __FILE__ - Nazwa pliku ze skryptem który jest aktualnie przetwarzany. Jeśli stała ta użyta jest wewnątrz pliku który został zainkludowany (o poleceniu include w dalszej części kursu), to podana zostanie nazwa pliku zainkludowanego, a nie pliku nadrzędnego.
• __LINE__ - Numer linii w skrypcie która aktualnie jest przetwarzana. Jeśli stała ta użyta jest wewnątrz pliku który został zainkludowany, to podany zostanie numer linii przetwarzanej w pliku zainkludowanym.
• PHP_VERSION - Ciąg reprezentujący wersję parsera PHP aktualnie używaną.
• PHP_OS - Nazwa systemu operacyjnego na którym uruchamiany jest parser PHP.
• TRUE - Logiczna wartość prawdy.
• FALSE - Logiczna wartość fałszu.

Stałe mogą być definiowane przez użytkownika za pomocą funkcji define(), która przyjmuje 2 parametry: nazwę stałej i wartość do niej przypisaną. Przykład:

<?
define("STALA", "Hello world.");
echo STALA; // Wyświetla "Hello world."
?>